Erkek sağlığı söz konusu olduğunda, prostat kanseri dünya genelinde en sık karşılaşılan kanser türlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Erken teşhisin hayat kurtarıcı olduğu bu hastalıkta, kesin tanıyı koyabilmek için kullanılan en güvenilir ve altın standart yöntem prostat biyopsisi işlemidir. Birçok hasta için endişe verici gibi görünse de, gelişen tıp teknolojileri sayesinde bu işlem artık çok daha konforlu, hızlı ve ağrısız bir şekilde gerçekleştirilebilmektedir.
Tıbbi literatürdeki en temel tanımıyla prostat biyopsisi, prostat bezinden şüphelenilen doku parçalarının özel iğneler yardımıyla alınması ve mikroskop altında incelenmek üzere patoloji laboratuvarına gönderilmesi işlemidir. Kan testleri (PSA) veya parmakla rektal muayene gibi tarama yöntemleri hekime bir şüphe sunsa da, kanserin varlığını kesin olarak kanıtlayan tek yöntem prostat biyopsisi uygulamasıdır.
Genellikle 50 yaş üzerindeki erkeklerde rutin kontroller sırasında PSA (Prostat Spesifik Antijen) değerinin yüksek çıkması veya prostat muayenesinde sertlik/düzensizlik hissedilmesi durumunda doktorunuz bu işlemi talep eder. Prostat biyopsisi sadece kanser teşhisi için değil, aynı zamanda kanserin ne kadar agresif olduğunu (derecesini) belirlemek ve en doğru tedavi planını (cerrahi, radyoterapi veya aktif izlem) oluşturmak için de kritik bir rol oynar.
Başarılı ve komplikasyonsuz bir prostat biyopsisi süreci için hazırlık aşaması büyük önem taşır. Doktorunuz işlemden önce kullandığınız tüm ilaçları gözden geçirecektir. Özellikle kan sulandırıcı ilaçların (aspirin, kumadin vb.) işlemden belirli bir süre önce kesilmesi veya değiştirilmesi gerekebilir. Bu, işlem sırasında ve sonrasında oluşabilecek kanama riskini en aza indirmek için hayati bir adımdır.
Bunun yanı sıra, enfeksiyon riskini ortadan kaldırmak amacıyla işlemden önce antibiyotik kullanımına başlanır ve işlem sonrasında da bir süre devam edilir. Ayrıca, rektum bölgesinin temiz olması enfeksiyon riskini azalttığı ve görüntülemeyi kolaylaştırdığı için işlem sabahı lavman yapılması istenebilir. Hastanın prostat biyopsisi gününde aç veya tok olması, uygulanacak anestezi türüne göre değişiklik gösterebilir; ancak genellikle lokal anestezi altında yapıldığından hafif bir kahvaltı yapılmasına izin verilir.
Hastaların en çok merak ettiği ve belki de en çok çekindiği kısım, işlemin uygulanış biçimidir. “Prostat biyopsisi nasıl yapılır?” sorusunu adım adım yanıtlayarak bu sürecin aslında ne kadar sistematik olduğunu açıklayalım.
İşlem genellikle bir üroloji uzmanı tarafından, ultrason eşliğinde gerçekleştirilir. Standart bir prostat biyopsisi şu adımları izler:
Geleneksel yöntemlerin yanı sıra, günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte “MR Füzyon Biyopsi” adı verilen daha gelişmiş bir yöntem de sıklıkla kullanılmaktadır. Bu yöntemde, hasta önce bir MR (Manyetik Rezonans) cihazına girer ve prostatın detaylı haritası çıkarılır. Daha sonra bu görüntüler, biyopsi sırasındaki ultrason görüntüleri ile “füzyon” teknolojisi (birleştirme) sayesinde üst üste bindirilir. Böylece prostat biyopsisi yapılırken iğne, milimetrik sapma olmaksızın doğrudan şüpheli lezyona yönlendirilebilir. Bu yöntem, özellikle daha önce biyopsi yapılmış ancak kanser bulunamamış, şüphenin devam ettiği hastalarda tanı başarısını ciddi oranda artırır.
Klasik yöntemin (Transrektal – makattan yapılan) yanı sıra, son yıllarda enfeksiyon riskini minimize etmesiyle öne çıkan Transperineal Prostat Biyopsisi yöntemi de giderek yaygınlaşmaktadır. Bu yöntem, prostat biyopsisi uygulamasında “daha temiz” bir yol olarak kabul edilir.
Transperineal yöntem nasıl uygulanır?
Giriş Noktası: İğne rektum (makat) içinden geçirilmez. Bunun yerine, skrotum (yumurtalık torbası) ile anüs arasında kalan ve “perine” (apış arası) olarak adlandırılan cilt bölgesinden giriş yapılır.
Enfeksiyon Riski: İğne kalın bağırsak içerisinden geçmediği ve dışkı ile temas etmediği için, bakterilerin prostat veya kana karışma riski (sepsis) neredeyse sıfıra yakındır. Bu özellik, özellikle daha önce ciddi enfeksiyon geçirmiş veya antibiyotik direnci olan hastalar için bu yöntemi çok daha güvenli hale getirir.
Ulaşılabilirlik: Transperineal yöntem, prostatın ön kısımlarında yerleşmiş ve klasik yöntemle ulaşılması zor olan tümörlerin saptanmasında daha yüksek başarı oranına sahiptir.
Genellikle lokal anestezi veya hafif sedasyon altında yapılan bu işlemde de ultrason görüntülemesi kullanılır ve hasta işlem sırasında ciddi bir ağrı hissetmez. Hekiminiz, anatomik yapınıza ve enfeksiyon risk durumunuza göre prostat biyopsisi için bu yöntemi size özel olarak önerebilir.
Geçmiş yıllarda yapılan uygulamaların aksine, günümüzde prostat biyopsisi neredeyse tamamen ağrısız bir işlemdir. “Periprostatik blokaj” adı verilen lokal anestezi yöntemi sayesinde prostat bezini çevreleyen sinirler uyuşturulur. Hasta işlem sırasında dokunma hissini veya probun hareketini hissedebilir ancak iğnenin doku alması sırasında keskin bir acı duymaz. Çok endişeli veya ağrı eşiği çok düşük olan hastalarda ise sedasyon (hafif uyku hali) altında işlem yapılması da mümkündür. Amacımız, hastanın prostat biyopsisi sürecini travmatize olmadan, konforlu bir şekilde tamamlamasını sağlamaktır.
İşlem tamamlandıktan sonra hasta genellikle kısa bir süre gözlem altında tutulur ve herhangi bir sorun yoksa (baş dönmesi, ani tansiyon düşmesi vb.) aynı gün evine gönderilir. Prostat biyopsisi sonrasında hastaların günlük hayatlarına dönmeleri oldukça hızlıdır, ancak ilk 24 saat ağır fiziksel aktivitelerden kaçınmak önerilir.
İşlem sonrasında görülebilecek bazı durumlar normal kabul edilir ve hastaların endişelenmemesi gerekir:
Ancak, şiddetli kanama, pıhtı dökme, idrar yapamama veya 38 dereceyi geçen yüksek ateş gibi durumlar gelişirse vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır. Özellikle ateş, prostat biyopsisi sonrası nadir de olsa görülebilen enfeksiyonun işareti olabilir ve hastaneye yatış gerektirebilir. Bu nedenle işlem sonrası doktorunuzun reçete ettiği antibiyotikleri kutu bitene kadar düzenli kullanmak şarttır.
Her tıbbi müdahalede olduğu gibi, prostat biyopsisi işleminin de bazı riskleri vardır. Ancak deneyimli ellerde ve uygun hazırlıkla bu riskler minimuma indirilir. En sık görülen komplikasyonlar kanama ve enfeksiyondur.
Bu risklerin varlığı, prostat biyopsisi yaptırmaktan kaçınmak için bir neden olmamalıdır; çünkü teşhis edilmemiş bir prostat kanserinin riskleri, biyopsi komplikasyonlarından çok daha ağırdır.
Biyopsi ile alınan dokular, patologlar tarafından mikroskobik incelemeye tabi tutulur. Raporun çıkması genellikle 3 ila 7 gün arasında sürer. Patoloji raporunda şu sonuçlarla karşılaşılabilir:
Eğer sonuç kanser ise, kanserin agresiflik düzeyini belirten Gleason skoru (örneğin 3+3=6, 3+4=7 gibi) tedavinin yönünü belirler. Düşük riskli kanserlerde sadece “aktif izlem” yapılarak hasta takip edilebilirken, orta ve yüksek riskli gruplarda cerrahi veya radyoterapi planlanır. Yani her prostat biyopsisi sonucu ameliyat demek değildir; tedavi tamamen kişiye özel planlanır.
MR Füzyon teknolojisi, prostat biyopsisi başarısını artıran en önemli faktörlerden biridir. Standart biyopsilerde ultrason ile görülemeyen tümörler, “körlemesine” yapılan örneklemede ıskalanabilir. Ancak Multiparametrik Prostat MR görüntüleri ile ultrasonun birleştirildiği füzyon biyopsilerde, “hedefe yönelik” atış yapılır. Bu yöntem, gereksiz tekrar biyopsilerini önler ve klinik olarak anlamlı kanserlerin yakalanma oranını artırır. Eğer ilk biyopsiniz temiz çıktıysa ancak PSA değerleriniz yükselmeye devam ediyorsa, doktorunuz sizden bir “Füzyon prostat biyopsisi” isteyebilir.
Teknolojinin hızla ilerlediği prostat kanseri teşhisinde, son dönemin en dikkat çekici yeniliklerinden biri de Mikro Ultrason Füzyon Biyopsi yöntemidir. Standart ultrason cihazlarından çok daha gelişmiş olan bu teknoloji, prostat görüntülemesinde yeni bir çağ başlatmıştır.
Mikro Ultrasonu diğerlerinden ayıran nedir?
Yüksek Çözünürlük: Standart ultrason cihazları genellikle 6-9 MHz frekans aralığında çalışırken, mikro ultrason cihazları 29 MHz gibi çok yüksek bir frekansta çalışır. Bu sayede prostat dokusunu standart ultrasona göre %300 daha net görüntüler.
Gerçek Zamanlı Görüntü: Bu yöntem, prostatın içindeki şüpheli alanları o kadar net gösterir ki, bazı durumlarda MR çekimine bile gerek kalmadan, doğrudan canlı görüntü eşliğinde şüpheli dokudan prostat biyopsisiyapılmasını sağlar.
Füzyon İmkanı: Eğer hastanın daha önceden çekilmiş bir MR görüntüsü varsa, mikro ultrason cihazı bu görüntülerle birleşerek (füzyon yaparak) hata payını en aza indirir. Hem MR’ın belirlediği hedefler hem de mikro ultrasonun o an tespit ettiği detaylar birleştirilerek mükemmel bir haritalama sağlanır.
Özetle; Mikro Ultrason Füzyon Biyopsi, tıpkı bir mikroskopla bakıyormuşçasına detaylı görüntüleme sağlayarak, en küçük kanser odaklarının bile gözden kaçmasını engelleyen üst düzey bir prostat biyopsisi yöntemidir.
Özetlemek gerekirse; prostat biyopsisi, prostat kanserinin kesin tanısı için vazgeçilmez, güvenli ve modern tekniklerle oldukça konforlu hale gelmiş bir işlemdir. PSA yüksekliği veya muayene bulgusu nedeniyle doktorunuzun bu işlemi önermesi durumunda endişeye kapılmadan süreci yönetmek en doğrusudur. Unutmayın ki prostat kanseri, erken evrede yakalandığında tamamen tedavi edilebilen bir hastalıktır ve bu erken yakalamanın anahtarı da zamanında yapılan bir prostat biyopsisi işlemidir. Sağlığınızı ertelemeyin, kontrollerinizi düzenli yaptırın.
Hayır, prostat biyopsisi günübirlik bir işlemdir. Yaklaşık 15-20 dakika sürer ve işlem sonrası kısa bir gözlem süresinin ardından, herhangi bir komplikasyon gelişmezse aynı gün evinize dönebilirsiniz.
Hayır, günümüzde işlem lokal anestezi altında yapıldığı için ciddi bir ağrı hissedilmez. Hastalar genellikle iğne girişini değil, sadece ultrason probunun yarattığı baskıyı hissederler. Çok hassas hastalar için sedasyon (hafif uyku) seçeneği de mevcuttur.
Prostat biyopsisi kalıcı bir cinsel işlev bozukluğuna veya kısırlığa neden olmaz. Sadece işlemden sonraki birkaç hafta boyunca menide kan (pas rengi) görülebilir; bu durum geçicidir ve cinsel ilişkiye girmeye engel değildir.
Hayır, işlem sırasında alınan doku parçaları patoloji laboratuvarına gönderilir. Bu parçaların mikroskop altında incelenmesi ve raporlanması genellikle 3 ila 7 gün arasında sürer.
Biyopsi kanamalı bir işlem olabileceğinden, işlemden en az 5-7 gün önce kan sulandırıcı ilaçların (aspirin, kumadin vb.) doktor kontrolünde kesilmesi veya değiştirilmesi gerekir. Bunu mutlaka doktorunuza danışmalısınız.
